Të premten, më 9 tetor, Komiteti Norvegjez i Nobelit shpalli fituesen e Çmimit Nobel për Paqen për vitin 2026: juristen e Afrikës së Jugut Navanethem “Navi” Pillay, e nderuar “për përpjekjet e saj për promovimin e paqes dhe të së drejtës ndërkombëtare”. Në një kohë kur sistemi i së drejtës ndërkombëtare, sipas komitetit, po përballet me presion të jashtëzakonshëm, çmimi u jepet atyre që mbrojnë shtetin ligjor — “paqja kërkon drejtësi”.

Pillay, 85 vjeç, është një nga figurat më të njohura të drejtësisë ndërkombëtare. Gjatë aparteidit në Afrikën e Jugut, ajo mbrojti si avokate edhe Nelson Mandelën; më vonë kryesoi Tribunalin Penal Ndërkombëtar për Ruandën, shërbeu si gjyqtare në Gjykatën Penale Ndërkombëtare (2003–2008) dhe si Komisionere e Lartë e OKB-së për të Drejtat e Njeriut (2008–2014). Vitet e fundit ajo kryesoi komisionin hetimor të pavarur të OKB-së për territoret palestineze, raporti i të cilit vitin e kaluar arriti në përfundimin se fushata e Izraelit në Gaza përbënte gjenocid — një gjetje që Izraeli e hedh poshtë kategorikisht.

Zgjedhja e saj shkaktoi reagime të forta politike. Presidenti amerikan Donald Trump e quajti vendimin një “njollë të pashlyeshme” për Norvegjinë, në një postim të gjatë në Truth Social dhe në një miting në Syracuse, duke përsëritur pretendimet e kontestuara se kishte zgjidhur konflikte të shumta. Kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu shkroi se komiteti “ka humbur busullën morale”, ndërsa Ministria e Jashtme izraelite e cilësoi vendimin si “shfrytëzim grotesk të një çmimi për legjitimimin e urrejtjes anti-izraelite”.

Nga ana tjetër, një varg udhëheqësish ndërkombëtarë e përgëzuan laureaten: Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së, Komisioneri i Lartë për të Drejtat e Njeriut, presidentja e Komisionit Evropian Ursula von der Leyen dhe presidenti i Afrikës së Jugut Cyril Ramaphosa, i cili tha se vendi i tij ishte “krenar”. Vetë Pillay reagoi me ironi ndaj presidentit amerikan: “Nëse duartrokitni paksa më fort, ndoshta do ta ndaj çmimin me Trump”, tha ajo, duke iu referuar çmimit të vitit 2025 të fituar nga liderja e opozitës venezueliane María Corina Machado, e cila më pas ia dorëzoi medaljen e saj Trumpit — një gjest që komiteti e ka cilësuar thjesht simbolik, pasi çmimi nuk mund të transferohet.

Në të njëjtën ditë, administrata amerikane shpalli sanksione të reja ndaj vetë Gjykatës Penale Ndërkombëtare, ku Pillay dikur shërbeu si gjyqtare. Sekretari i Shtetit Marco Rubio tha se SHBA do të ndalonte transaksionet me gjykatën, ndërsa tetë ministra të jashtëm të aleatëve të ngushtë të SHBA-së, përfshirë Britaninë, Francën, Gjermaninë dhe Japoninë, ripohuan mbështetjen e tyre të palëkundur për tribunalin.

Pillay është afrikano-jugorja e pestë që e merr çmimin dhe gruaja e parë nga vendi i saj, duke u bashkuar me emra si Albert Lutuli, Desmond Tutu, Nelson Mandela dhe F.W. de Klerk.

Burimi: Reuters